Sönn dómsmál #52:

Helgi Hóseason

 

Friđrik Ţ Guđmundsson

- 25.02.2000 10:44:00

 

 

Sáttmálinn

óhagganlegi

 

Helgi Hóseason mótmćlir. Aldrei fannst ţađ "skýrsluform" sem gerđi ţađ kleift ađ ónýta skírnarsáttmála hans.

 

Í nćr fjóra áratugi hefur trésmiđurinn Helgi Hóseason barist fyrir ţví ađ fá skírnarsáttmála sinn viđ "Himnafeđgana" ógildan og fá ţađ stađfest međ skráningu í ţjóđskrá. Yfirvöld hafa ekki treyst sér til ađ verđa viđ ţessum kröfum eđa ađ minnsta kosti ekki fundiđ leiđ til ţess. Hér segir frá afgreiđslu dómstólanna í ţessu sérstćđa mannréttindamáli.

 

Baráttusaga Helga Hóseasonar er löng og flókin og hér ađeins stiklađ á stóru. Nefna má ţó ađ yfirvöld hér á landi létu alveg eiga sig ađ höfđa mál gegn Helga, ţótt tćkifćrin hafi ekki vantađ eftir skyrausturinn á forseta landsins, biskup og ţingmenn (1972), tvćr atlögur ađ stjórnarráđinu međ tjöru (1974) og ryđvarnarefni (1981), rúđubrot í ţinghúsinu (1976) og fleira, svosem svokallađ guđlast.

 

Um 1962 fór Helgi fyrir alvöru ađ berjast fyrir ónýtingu skírnarsáttmála síns, en viđrćđur og bónferđir til presta og biskups skiluđu engu; ţeir sögđust ekki geta ógilt sáttmála sem vćri milli einstaklings og guđs. Í desember 1964 ákvađ Helgi ađ reyna dómstólaleiđina og stefndi biskupi Íslands. Máliđ var tekiđ fyrir af Magnúsi Thoroddsen yfirborgardómara, eftir ađ Sigurbjörn biskup hafđi hunsađ sáttafund.

 

 

Klárkar hlýđi landslögum

 

Helgi gerđi ţćr kröfur í málinu ađ "herra biskupinn hlutist til um, svo fljótt sem kostur er á, ađ sáttmála ţeim, er gerđur var viđ skírn mína og fermingu, verđi rift, ţannig ađ ljóst sé, ađ um fullkomna afturköllun sé ađ rćđa á ţví heiti, sem ég var á sínum tíma látinn vinna viđ skírn mína og síđar fermingu, og um grun sé gert, ađ nafn mitt sé ekki tengt Jehóva lengur. Ţar sem ég tel mig skipta ţetta miklu máli, en mér hefur veriđ synjađ um alla leiđréttingu, ţetta varđandi, tel ég mig tilneyddan ađ fara ţessa leiđ til ađ ná ţeim rétti, sem ég tel mig ótvírćtt eiga samkvćmt stjórnarskrá vorri".

 

Biskupinn hvorki mćtti í dómsal né sendi einhvern fyrir sig. Magnús var ekki lengi ađ dćma: "Sakarefni ţetta er ţess eđlis, ađ ţađ heyrir ekki undir lögsögu dómstóla. Ber ţví ađ vísa máli ţessu frá dómi". Helgi áfrýjađi til Hćstaréttar, en ţar var niđurstađan hin sama í febrúar 1965 og kemur fram ađ biskupinn hafi hvorki sent greinargerđ né haft uppi kröfur.

 

Í greinargerđ međ málinu til Hćstaréttar sagđi Helgi: "Í Kirkjurétti er tekiđ fram, á skilmerkilegan hátt, ađ ţegar Íslandslög og Himnalög stángast á, eigi klárkar ađ halla sér frá Himnafeđgum sem snöggvast og hlýđa landslögum".

 

Helgi leitađi til Mannréttindadómstóls Evrópu og skírskotađi til 9. greinar Evrópusáttmálans um trúfrelsi, en menn ţar töldu ađ engin mannréttindi hefđu veriđ brotin og vísuđu málinu frá.

 

 

Fölsun og stjórnarskrárbrot

 

Helgi ákvađ ađ reyna ađra leiđ; hann stefndi Magnúsi Jónssyni ráđherra Hagstofu Íslands og gerđi ţćr kröfur ađ Magnúsi yrđi gert "ađ viđurkenna á formlegan hátt fyrir hönd ríkisvaldsins ónýtingu stefnanda á skírnarsáttmála međ ţví ađ láta skrá hana í ţjóđskrána".

 

Kröfur sínar rökstuddi Helgi m.a. međ ţví ađ í fćđingarskýrslum Hagstofu Íslands vćri bókađ nafn stefnanda og skírnardagur. "Sé nú ekki einnig ritađ í ţessa persónuheimild stefnanda, ađ skírnin sé ónýtt, sé í fyrsta lagi um fölsun ađ rćđa, í öđru lagi séu ţá brotin á stefnanda ákvćđi í stjórnarskrá og í ţriđja lagi sé stefnandi settur skör lćgra en ađrir, sem ţar séu skráđir skírđir og óskírđir".

 

Ráđherrann hafđi hvorki fyrir ţví ađ mćta á sáttafund eđa í dómssal, né senda fulltrúa eđa plögg, ţótt honum vćri löglega stefnt. Auđur Ţorkelsdóttir borgardómari vísađi málinu frá dómi, en gerđi ráđherra ađ greiđa málskostnađ og ómarkslaun í ljósi ţess ađ hann hefđi ekki mćtt.

 

Hćstiréttur stađfesti niđurstöđuna í janúar 1968. Helgi reyndi enn Strassborgarleiđina, en aftur var erindi hans vísađ frá. Helgi flutti öll mál sín sjálfur, enda ţorđi enginn lögmađur ađ taka svona mál ađ sér, nema hvađ Pétur Ţorsteinsson ađstođađi Helga nokkuđ í blábyrjun.

 

 

Einskonar "sáttatilraun"

 

Eitt er ađ ónýta skírnarsáttmála og annađ ađ fá ţađ skráđ í ţjóđskrá og ákvađ Helgi nú ađ framkvćma sjálfur fyrri hlutann. Hann fór í guđţjónustu í Dómkirkjunni í október 1966, međtók oblátu hjá séra Jóni Auđuns, en lét í lófa sér og tók viđ messuvínsstaupinu. Oblátan og víniđ fóru í poka sem merktur var "SORP" og ávarpađi síđan kirkjugesti:

 

"Áheyrendur mínir! Ţiđ eruđ vottar ţess ađ ég, Helgi Hóseason, Skipasundi 48, Reykjavík, kasta kjöti og blóđi Jesú í ţennan belg, sem er merktur sorp, til stađfestingar á ţví, ađ ég ónýti hér međ skírnarsáttmála ţann, sem gerđur var fyrir mína hönd, reifabarns, og ég vélađur til ađ játa á mig 13 ára viđ ţá Jehóva, Jesú og Heilagan anda, alla til heimilis á Himnum og nú hér stadda. Enn fremur vottiđ ţiđ, ađ nafn mitt Helgi, er ekki tengt Himnafeđgum né Heilögum anda, ég er laus allra skuldbindinga viđ ţá og mótmćli ţeim mannhaturssjónarmiđum sem eru uppistađa ţess endemis kristins dóms. Ţökk fyrir!"

 

Ţrotlaus barátta fyrir ţví ađ fá ónýtinguna skráđa bar engan árangur. Lengst náđi "tilhliđrun" yfirvalda ţegar Klemens hagstofustjóri bauđst til ađ láta skrá í sérstakan reit: "Helgi Hóseason telur sig hafa ónýtt skírnarsáttmála sinn 16. október 1966". Skilyrđi Klemensar var ađ Helgi myndi aldrei undir nokkrum kringumstćđum fá afrit eđa ljósrit af skráningunni! Helgi hafnađi bođinu og krafđist ţess ađ skráđ yrđi ađ Helgi hefđi ónýtt sáttmálann, en ekki ađ hann "teldi" sig hafa gert ţađ. "Sáttatilraunin" náđi ekki lengra.

 

Biskup: Sáttmálinn ónýtur

 

Síđar meir fylgdu fjölbreytilegar ađgerđir Helga og eigi sjaldnar en 20-30 sinnum var hann handtekinn fyrir mótmćli. Aldrei var hann ţó saksóttur.

 

Kannski komst hann nćst markmiđi sínu međ ummćlum Péturs Sigurgeirssonar biskups í HP áriđ 1982, ţar sem Pétur lýsti ţví yfir ađ enginn gćti ónýtt skírnarsáttmála sinn nema sá sem er skírđur. Pétur kvađst álíta, ađ skírnarsáttmáli Helga vćri ónýttur, en ekki yrđu gefnar neinar yfirlýsingar um ţađ, ţar sem ţađ vćri ekki mál kirkjunnar, heldur vćri ţađ mál Helga hvort hann gengi inn eđa út. "Frá sjónarhóli kirkjunnar er ekki hćgt ađ gera ţađ á annan hátt en Helgi hefur gert".

 

 

 Upp