Eftirfylgni frétta ábótavant

Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að eftirfylgni (follow-up) frétta sé ábótavant á Íslandi og þá í þeirri merkingu að þegar byrjað er að segja einhver tíðindi þá eigi að fylgja sögunni eftir þar til hún öll sögð. Of mörg mál deyja eftir fyrsta flutning. Ég hef hins vegar ekki orðið var við mikla umræðu um þessi mál hér á landi, hvorki í ræðu né riti og því vissi ég ekki við hverju mætti í raun og veru búast í könnun sem tæki á þessu atriði. Tilgátan sem ég setti fram gengur hins vegar út frá því að reyndir blaða- og fréttamenn séu einmitt þessarar skoðunar: Þeir telji að í daglegum störfum hafi þeir að jafnaði ekki nægan tíma og stuðning til að fylgja eftir fréttum sínum svo vel sé og því deyi mál oft án þess að mikilvægum spurningum hafi verið svarað.

Í könnuninni spurði ég: Hvernig finnst þér blaða- og fréttamenn yfirleitt fylgja eftir (follow-up) fréttum sínum (sem þess þyrftu yfirleitt með)? Merkja mátti við vel, sæmilega, illa eða óákveðin(n)/hef ekki skoðun á þessu. Taflan sýnir að niðurstöðurnar geta ekki talist verulegur faglegur áfellisdómur. Vissulega virðast aðeins 3-4% reyndra blaða- og fréttamanna telja að stéttin standi sig vel í þessu efni. En um 52% merktu við sæmilega og margir þessara svarenda höfðu orð á ýmsum batamerkjum miðað við fyrri tíð. Tæplega 40% merktu við illa, sem út af fyrir sig getur talist hátt hlutfall, en er þó lægra hlutfall en ég taldi mig geta átt von á.

Eftirfylgni frétta

Hvernig finnst þér blaða- og fréttamenn yfirleitt fylgja eftir (follow-up) fréttum sínum (sem þess þyrftu yfirleitt með)?

Það er athyglisvert að þegar rökstuðningurinn er skoðaður vandlega kemur í ljós að styttra er á milli svaranna illa og sæmilega en í fyrstu mætti ætla. Auk þess að nefna batamerki nefna ýmsir þeir sem merkja við sæmilega atriði sem ekki eru beint sjálfum blaða- og fréttamönnunum að kenna og því e.t.v. ósanngjarnt að svara því til að þeir standi sig illa.

Nokkrir svarenda nefndu sem fyrr segir batamerki. Fréttamaður á Ríkisútvarpinu telur þannig að eftirfylgni hafi „stórlega lagast þannig að ég vil ekki setja út á vinnubrögðin í því samhengi. En samt má gera miklu betur og benda á samhengi í viðburðum og pólitík“. Og blaðamaður hjá 365 prentmiðlum talar um breytingar á síðustu árum: „Mér finnst eftirfylgni nauðsynleg því að hún er mikilvægur þáttur í gagnrýnni fréttamennsku. Mér finnst eftirfylgni ganga vel hér á Fréttablaðinu og fara vaxandi frekar en hitt. Þegar ég lít 15 ár aftur í tímann þá finnst mér eftirfylgni hafa vantað verulega á íslenskum fjölmiðlum. Held samt að það hafi breyst og sé að breytast. Galli er samt hvað eftirfylgnin verður stundum ómarkviss og flæðir einhvern veginn út um allt. Vantar kannski yfirsýn“.

Mjög athyglisvert atriði í rökstuðningi nokkurra svarenda lítur að því að einhverskonar „eignarhald“ fjölmiðla á fréttum dragi úr eftirfylgni. „Oft er úthaldið lítið, en í stærri málum síðustu missera hafa menn verið seigir að finna nýja fleti, en vandinn er sá að aðrir miðlar eru ennþá nokkuð seinir og tregir til að koma inn í mál og gera þau að sínum fréttum með nýjum sjónarhornum“, segir fyrrverandi blaðamaður. „Maður situr oft uppi með spurningar sem ekki er reynt að leita svara við. Einnig finnst mér of mikið um að blaðamenn fari ekki í fréttir sem aðrir fjölmiðlar hafa byrjað á að fjalla um, þeim finnst að aðrir eigi þær“, segir blaðamaður á fagtímariti. Blaðamaður á Viðskiptablaðinu slær á svipaða strengi: „Oft skortir að málum sé fylgt eftir. Það kemur til af því að fjölmiðlar taka ógjarnan upp mál annarra og vitna ekki í fyrri heimildir. Þannig skortir oft sameiginlegan grunn til að elta mál, sem er miður“. Fréttamaður hjá 365 ljósvakamiðlum talar um áberandi úthaldsskort, en nefnir einnig eignarhaldið: „Sé einnig fjölmiðlaumhverfið skoðað heildstætt vantar töluvert uppá að samstöðu um að fylgja málum eftir með samstilltu átaki - þegar það á við. Ekki er verið að tala um samráð heldur hitt að þegar einn miðill bryddar uppá máli sem kallar á skoðun er tregða til þess á öðrum miðlum til þess að fara í málið. Jafnvel getur farið svo að miðlarnir reyni að grafa undan vinnu hvers annars, þó að hitt sé algengara að mál koðna útaf í þögninni. Þetta er angi af heimóttarlegum metingi þar sem fjölmiðlamenn misskilja hlutverk sitt og hollustu við atvinnurekanda sinn“.

Úthaldsleysi, skipulagsmál, framleiðnikröfur og tímaskortur eru einnig algeng orð í rökstuðningi blaða- og fréttamannanna. „Stundum skortir þolgæði. Menn gefast upp fljótlega ef þeir ná ekki tökum á eftirfylgninni eða fjölmiðillinn veitir mönnum ekki tækifæri til erfiðs úthalds“, segir blaðamaður á Morgunblaðinu. „Íslenskir blaðamenn hafa yfirleitt verið ákaflega gleymnir á gamlar fréttir, sem á og þarf að fylgja eftir. Íslenskir blaðamenn eru ekki skipulegir í störfum sínum og þeir þyrftu að kunna á dagbækur eða verkefnaforrit í tölvum“, segir fyrrverandi blaðamaður. „Þar spilar tímaskortur og framleiðslukrafa mest hlutverk en hvorugt fer batnandi“, segir blaðamaður á héraðsfréttablaði. „Tíminn leyfir það ekki og mál andast með hraða ljóssins í flestum tilvikum“, segir blaðamaður hjá 365 prentmiðlum. Og blaðamaður á Morgunblaðinu nefnir einnig tímann: „Ég held að tímaskortur valdi því að þeir fylgi ekki málum sínum nægilega mikið og vel eftir“. Loks er að nefna tvö svör ljósvakamanna, annars á sjónvarpsstöð en hins á útvarpsstöð, þar sem vaktafyrirkomulag kemur við sögu. „Á sjónvarpi kemur vaktafyrirkomulagið í veg fyrir almennilega eftirfylgni“, segir fréttamaður hjá 365 ljósvakamiðlum og fréttamaður hjá Ríkisútvarpinu segir: „Þarna skemma vaktafyrirkomulag og skipulag fyrir, en ég held að áhuga fréttamanna vanti ekki“.

Samantekt.

1. Liðlega helmingur reyndra blaða- og fréttamanna telur stéttina standa sig sæmilega í að fylgja fréttum eftir. Margir sjá batamerki eiga sér stað.
2. Nær 40% reyndra blaða- og fréttamanna telja hins vegar að stéttin standi sig illa í eftirfylgni og hverfandi lítill hluti talar um góða frammistöðu.